اگر قیمت طلا را در منابع مختلف دنبال کنید، احتمالاً با واحدهای متفاوتی روبه‌رو شده‌اید. خبرگزاری‌های بین‌المللی قیمت را به ازای هر اونس اعلام می‌کنند، بازار ایران از مثقال و گرم استفاده می‌کند، و اگر به بازار طلای برخی کشورهای آسیایی سر بزنید، با واحدهایی مثل تولا و تائل آشنا می‌شوید. این تنوع می‌تواند گیج‌کننده باشد، به‌خصوص وقتی می‌خواهید قیمت‌ها را با هم مقایسه کنید.
در این نوشته با رایج‌ترین واحدهای وزن طلا، ریشه تاریخی آن‌ها و نحوه تبدیلشان به یکدیگر آشنا می‌شویم.
اونس تروی: زبان مشترک بازار جهانی
دو نوع اونس
نخستین نکته‌ای که باید بدانید این است که اونسی که در بازار طلا استفاده می‌شود، با اونسی که در آشپزخانه یا فروشگاه‌های مواد غذایی کشورهای انگلیسی‌زبان استفاده می‌شود، فرق دارد. اونس معمولی، که «اونس آووردوپوا» نامیده می‌شود، حدود ۲۸.۳۵ گرم است. اما اونس فلزات گران‌بها، که «اونس تروی» نامیده می‌شود، حدود ۳۱.۱۰ گرم است؛ یعنی حدود ده درصد سنگین‌تر.
ریشه نام
نام تروی احتمالاً از شهر ترویس در فرانسه می‌آید که در قرون وسطی یکی از مراکز مهم تجاری و محل برگزاری بازارهای بزرگ بود. بازرگانان این شهر از سیستم وزنی خاصی استفاده می‌کردند که به‌مرور برای سنجش فلزات گران‌بها و داروها رایج شد.
چرا هنوز استفاده می‌شود؟
با اینکه بیشتر کشورهای جهان سیستم متریک را پذیرفته‌اند، بازار جهانی طلا به دلیل سنت تاریخی همچنان از اونس تروی استفاده می‌کند. قیمت مرجع جهانی طلا، شمش‌های بازار عمده و بسیاری از سکه‌های سرمایه‌گذاری بر اساس اونس تروی تعریف می‌شوند. وقتی در اخبار می‌خوانید که «طلا به فلان دلار رسید»، منظور قیمت هر اونس تروی است.
گرم: واحد جهانی متریک
گرم واحد وزن در سیستم متریک است و در بیشتر کشورهای جهان، از جمله ایران، برای سنجش طلا استفاده می‌شود. بسیاری از شمش‌های خرده‌فروشی در وزن‌های گرمی تولید می‌شوند: یک گرم، پنج گرم، ده گرم، بیست گرم، پنجاه گرم، صد گرم و یک کیلوگرم. در فروشگاه‌های مدرن شمش، از جمله شمشاپ، قیمت‌ها معمولاً بر اساس گرم محاسبه می‌شوند.
مزیت گرم، سادگی محاسبه است. تبدیل گرم به کیلوگرم یا میلی‌گرم فقط با ضرب و تقسیم بر هزار انجام می‌شود.
مثقال: واحد سنتی ایران
ریشه تاریخی
مثقال واحد وزن کهنی است که در ایران و بسیاری از سرزمین‌های اسلامی برای سنجش طلا، نقره و ادویه‌های گران‌بها استفاده می‌شد. وزن دقیق مثقال در دوره‌ها و مناطق مختلف کمی متفاوت بوده است.
مثقال امروز
در بازار طلای ایران، مثقال رایج حدود ۴.۶۰۸ گرم در نظر گرفته می‌شود. وقتی در بازار ایران قیمت «هر مثقال طلا» اعلام می‌شود، معمولاً منظور طلای آب‌شده با عیار مشخصی است، نه طلای خالص. این نکته در مقایسه قیمت‌ها بسیار مهم است.
نخود و سوت
مثقال به واحدهای کوچک‌تری هم تقسیم می‌شود. هر مثقال ۲۴ نخود است و هر نخود حدود ۰.۱۹ گرم. واحد نخود در گذشته برای سنجش وزن‌های کوچک طلا، مثل جواهرات ظریف، استفاده می‌شد. در برخی بازارها، واحدهای کوچک‌تری هم مثل «سوت» برای دقت بیشتر به کار می‌رود.
تولا: واحد شبه‌قاره
تولا واحد سنتی وزن در هند، پاکستان، نپال و برخی کشورهای خلیج فارس است. یک تولا حدود ۱۱.۶۶ گرم است. در بازارهای طلای این کشورها، شمش‌هایی با وزن ده تولا بسیار محبوب هستند. اگر زمانی در این کشورها طلا خریدید یا قیمت آن را دنبال کردید، با این واحد روبه‌رو خواهید شد.
تائل: واحد شرق آسیا
تائل واحد سنتی وزن در چین و برخی کشورهای شرق آسیاست. وزن تائل در مناطق مختلف متفاوت است و معمولاً بین حدود ۳۷ تا ۳۸ گرم در نظر گرفته می‌شود. شمش‌های تائلی هنوز در برخی بازارهای آسیایی معامله می‌شوند.
قیراط: وزن یا خلوص؟
یکی از منابع سردرگمی، کلمه قیراط است که در دو معنای کاملاً متفاوت به کار می‌رود. در جواهرات، قیراط واحد وزن سنگ‌های قیمتی است و برابر با ۰.۲ گرم است. اما در طلا، قیراط یا عیار، معیار خلوص است و نشان می‌دهد از ۲۴ بخش، چند بخش طلای خالص است. یک الماس یک‌قیراطی و طلای ۱۸ عیار هیچ ارتباطی با هم ندارند.
تبدیل واحدها
اونس به گرم
برای تبدیل اونس تروی به گرم، عدد اونس را در ۳۱.۱۰ ضرب کنید. مثلاً یک سکه یک‌اونسی حدود ۳۱.۱ گرم طلای خالص دارد.
گرم به اونس
برای تبدیل گرم به اونس تروی، عدد گرم را بر ۳۱.۱۰ تقسیم کنید. مثلاً یک شمش صد گرمی حدود ۳.۲ اونس است.
مثقال به گرم
برای تبدیل مثقال به گرم، عدد مثقال را در ۴.۶۰۸ ضرب کنید.
از قیمت جهانی به قیمت هر گرم
برای تبدیل قیمت هر اونس به قیمت هر گرم طلای خالص، قیمت اونس را بر ۳۱.۱۰ تقسیم کنید. سپس برای رسیدن به قیمت ریالی، آن را در نرخ ارز ضرب کنید. اگر می‌خواهید با قیمت طلای ۱۸ عیار مقایسه کنید، قیمت هر گرم طلای خالص را در ۰.۷۵ ضرب کنید.
اشتباهات رایج در مقایسه قیمت‌ها
فراموش کردن عیار
رایج‌ترین اشتباه، مقایسه قیمت طلا با عیارهای مختلف است. قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار با قیمت هر گرم شمش ۹۹۹.۹ قابل مقایسه مستقیم نیست.
اونس معمولی به جای اونس تروی
گاهی افراد برای تبدیل از اونس معمولی ۲۸.۳۵ گرمی استفاده می‌کنند و به نتیجه اشتباه می‌رسند. برای طلا همیشه از اونس تروی استفاده کنید.
نادیده گرفتن اجرت و حاشیه
قیمت جهانی و قیمت پایه برای فلز خالص است. قیمتی که برای شمش یا سکه می‌پردازید شامل اجرت، حاشیه و هزینه‌های دیگر هم هست.
چرا هنوز این‌همه واحد؟
ممکن است بپرسید چرا در دنیای امروز هنوز این‌همه واحد مختلف استفاده می‌شود. پاسخ در قدرت سنت و عادت است. بازار طلا یکی از قدیمی‌ترین بازارهای جهان است و واحدهای آن قرن‌ها با فرهنگ و تجارت هر منطقه گره خورده‌اند. خریداران و فروشندگان هر بازار با واحدهای خود فکر و معامله می‌کنند و تغییر این عادت دشوار است.
جمع‌بندی
اونس تروی حدود ۳۱.۱۰ گرم و زبان مشترک بازار جهانی طلاست. گرم واحد متریک و رایج در بیشتر کشورهاست. مثقال حدود ۴.۶۰۸ گرم و واحد سنتی بازار ایران است. تولا حدود ۱۱.۶۶ گرم و در شبه‌قاره رایج است. و قیراط در جواهرات واحد وزن است اما در طلا معیار خلوص. با دانستن این واحدها و نحوه تبدیلشان، می‌توانید قیمت‌ها را در منابع مختلف درست مقایسه کنید.